จะเกิดอะไรขึ้นเมื่อปลูกข้าวช่วง "อุณหภูมิสูง" รู้ก่อนแก้ได้ชัวร์

ผศ.ดร.อุดมศักดิ์ เลิศสุชาตวนิช

ภาควิชาโรคพืช คณะเกษตร ม.เกษตรศาสตร์

ปัจจุบันชาวนากำลังประสบปัญหาโลกร้อน ที่ทำให้สภาพอากาศมีอุณหภูมิเฉลี่ยสูงขึ้นกว่าปกติจากเดิม ซึ่งทำให้ฤดูร้อนมีสภาพอากาศที่ร้อนยิ่งขึ้นร่วมกับสภาพอากาศแห้งแล้ง ฝนทิ้งช่วง จะมีผลกระทบอย่างมากต่อการปลูกข้าว ที่อุณหภูมิตั้งแต่ 35°C ขึ้นไป จะเป็นช่วงวิกฤติของข้าวในระยะเจริญพันธุ์ (reproductive stage) คือตั้งแต่ข้าวระยะตั้งท้อง ออกรวง ดอกบาน และสะสมอาหารในเมล็ด โดยระยะที่มีผลกระทบมากที่สุด คือ ระยะดอกบาน จะมีผลทำให้การผสมเกสรลดลง เมล็ดลีบเพิ่มขึ้น การพัฒนาของเมล็ดเกิดขึ้นช้า และทำให้ผลผลิตลดลง ข้าวแต่ละพันธุ์จะมีความทนต่อสภาพอากาศร้อนได้ไม่เท่ากันโดยในพันธุ์ที่ไม่ทนต่ออากาศร้อนจะมีผลผลิตลดลงอย่างมาก นอกจากรูปแบบการปลูกข้าวก็มีผลด้วยโดยนาดำจะได้รับผลกระทบมากกว่านาหว่าน

จากข้อมูลข้างต้นจะเห็นได้ว่าสภาพอากาศร้อนจะมีผลกระทบอย่างมากต่อข้าวในระยะดอกบาน ดังนั้นแนวทางการแก้ไขมีดังนี้

1. ชาวนาที่จะปลูกข้าวควรวางแผนการปลูกข้าวให้ช่วงระยะข้าวดอกบานไม่กระทบกับสภาพอากาศร้อนจัด

2. ควรเลือกพันธุ์ข้าวที่มีความทนต่อสภาพอากาศร้อน เช่น กข31 สุพรรณบุรี 1 ปทุมธานี 1 หรือ กข57 เป็นต้น

3. หลีกเลี่ยงพันธุ์ที่ไม่ทนต่ออากาศร้อน เช่น พิษณุโลก 2 กข29 กข41 และกข47 เป็นต้น

4. การจัดเตรียมแหล่งน้ำให้เพียงพอตลอดการเพาะปลูกเพื่อลดผลกระทบ

5. การจัดการปุ๋ย: หลีกเลี่ยงการใส่ปุ๋ยไนโตรเจน (N) มากเกินไปเพราะอากาศร้อนอาจทำให้ข้าวอ่อนแอต่อศัตรูพืชต่าง และควรใส่ปุ๋ยโพแทสเซียม (K) ให้เพียงพอ ซึ่งจะช่วยควบคุมการเปิด-ปิดปากใบ ลดการคายน้ำ และช่วยให้ข้าวทนแล้งและทนร้อนได้ดีขึ้น รวมทั้งปุ๋ยจุลธาตุ เช่น สังกะสี (Zn) เหล็ก (Fe) และ แมงกานีส (Mn) เป็นต้น

ภาพผลกระทบของสภาพอากาศร้อนจัดต่อข้าวระยะออกรวง

เอกสารอ้างอิง

ปฏิทินล้นเกวียน คุณนิทัศน์ เจริญธรรมรักษา นายกสมาคมผู้รวบรวมและจำหน่ายเมล็ดพันธุ์ข้าว

Satake, T., and S. Yoshida. 1978. High temperature induces sterility in indica rice at flowering. Jpn. J. Crop Sci. 47: 6-17.

Matsui, T., K. Omasa, and T. Horie. 2000. High temperatures at flowering inhibit swelling of pollen grains, a driving force for thecae dehiscence in rice (Oryza sativa L.). Plant Prod. Sci. 3: 430–434.